KARS VE ARDAHAN’IN SESSİZ MİSAFİRLERİ: MALAKANLAR

KARS VE ARDAHAN’IN SESSİZ MİSAFİRLERİ: MALAKANLAR

Bir halk gitti, izleri kaldı… Barışın, emeğin ve alın terinin mirası

Haber: Mehmet Avşar/ Doğu Güneşi

Kars ve Ardahan’ın sert rüzgârlarının taşıdığı hikâyeler arasında, bugün çoğu kişinin adını yalnızca eski anlatılardan duyduğu bir topluluk var: Malakanlar…

Onlar bu topraklara savaşla değil, sürgünle geldiler. Sessiz yaşadılar, çalıştılar, ürettiler ve arkalarında unutulması zor bir kültürel miras bıraktılar.

Bugün Kars ve Ardahan’da bazı eski köylerde, taş duvarlarda, tarım geleneklerinde ve halk hafızasında onların izlerine rastlamak mümkün.



Çarlık Rusyası’ndan Kars ve Ardahan’a uzanan sürgün hikâyesi

Malakanlar, 19. yüzyılda Çarlık Rusyası döneminde ortaya çıkan farklı inanç anlayışına sahip bir Hristiyan topluluğuydu.

Rus Ortodoks Kilisesi’nin bazı uygulamalarını kabul etmeyen Malakanlar, özellikle kiliselerdeki ikonlara karşı mesafeli durmaları, ibadetlerini evlerde yapmaları ve devletin askerlik sistemine karşı çıkmaları nedeniyle hem dinî hem de siyasi baskılarla karşılaştılar.

“Malakan” isminin kökeni konusunda farklı görüşler bulunurken, halk arasında en çok anlatılan hikâyelerden biri, süt tüketimine verdikleri önem nedeniyle bu isimle anıldıkları yönündedir.

Onların en belirgin özelliklerinden biri ise savaşa karşı duruşlarıydı.

Silah taşımayı ve savaşmayı reddeden bu topluluk, tarih boyunca “barış yanlıları” olarak tanındı.



Kars ve Ardahan’da yeni bir hayat kurdular

Çarlık Rusyası tarafından sürgün edilen Malakanların önemli bir bölümü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Rus yönetimine geçen Kars ve çevresine yerleştirildi.

Kars ve Ardahan coğrafyası onlar için yeni bir başlangıç oldu.

Yanlarında sadece eşyalarını değil;

• tarım bilgilerini,
• hayvancılık tecrübelerini,
• cins atlarını,
• özel kaz ırklarını,
• üretim kültürlerini de getirdiler.

Kısa sürede bölgenin tarım hayatında önemli değişimler oluşturdular.



Anadolu toprağına yeni tarım anlayışı getirdiler

Malakanların Kars ve Ardahan’a bıraktığı en önemli miraslardan biri tarımdaki yenilikler oldu.

Daha gelişmiş tarım yöntemleri kullanan Malakanlar;

• modern pulluk kullanımını yaygınlaştırdı,
• saban ve tarım aletleri geliştirdi,
• değirmenler kurdu,
• hayvancılıkta yeni yöntemler uyguladı.

Bölge halkı onlardan sadece tarımı değil, üretim disiplinini de öğrendi.

Onlar için çalışmak yalnızca geçim yolu değil, bir yaşam ahlakıydı.



“Alın teri kutsaldır” diyen bir topluluk

Malakanlar, Kars ve Ardahan halkının hafızasında özellikle dürüstlükleriyle yer etti.

Komşularının anlatımlarında onların;

“Kimsenin hakkına göz dikmeyen, emeğiyle yaşayan insanlar” oldukları aktarılır.

Ticarette dürüstlüğe önem verir, haksız kazanca karşı dururlardı.

İçe dönük bir yaşam sürmelerine rağmen çevrelerindeki insanlara karşı saygılıydılar.

Farklı inançlara sahip olmaları onları bölgedeki insanlardan uzaklaştırmadı.

Hatta Ramazan ayında Müslüman komşularına saygı göstererek açık alanlarda yemek yememeye dikkat ettikleri anlatılır.



Köylerde barışın temsilcileri oldular

Malakanların yaşadığı köylerde kavga ve çatışmadan uzak durdukları, sakin yaşamlarıyla dikkat çektikleri bilinir.

Onlar için aile, emek ve dayanışma hayatın merkezindeydi.

Kars ve Ardahan’ın sert ikliminde toprağı işleyen, hayvan yetiştiren ve kendi kendine yeten kapalı bir toplum oluşturdular.

⸻

1950’li yıllarda başlayan büyük göç

Malakanların bölgedeki varlığı 20. yüzyılın ortalarına kadar sürdü.

Ancak 1950’li yıllarda askerlik konusundaki görüşleri yeniden gündeme geldi.

Çocuklarının askere alınması konusunda yaşanan sorunlar nedeniyle Malakan aileleri göç etmeye başladı.

1957 yılından sonra Kars ve Ardahan’daki birçok Malakan ailesi bölgeden ayrıldı.

Bir kısmı;

• Yeni Zelanda’ya,
• Kanada’ya,
• Avusturya’ya,
• Rusya’ya

göç etti.

Yüzyıla yakın yaşadıkları topraklardan ayrılırken arkalarında evlerini, tarlalarını ve hatıralarını bıraktılar.



Bugün hâlâ yaşayan Malakan mirası

Malakanlar artık Kars ve Ardahan’da kalabalık bir topluluk değil.

Ancak onların bıraktığı izler hâlâ yaşıyor.

Eski köy evlerinde, tarım yöntemlerinde, bazı hayvan ırklarında ve bölge insanının hafızasında onların adı geçmeye devam ediyor.

Onlar sadece bir göç hikâyesinin kahramanları değil;

aynı zamanda Kars ve Ardahan’ın çok kültürlü geçmişinin önemli parçalarından biri.



Doğu Güneşi’nin notu

Bir zamanlar Kars ve Ardahan ovalarında saban süren, değirmen kuran, hayvan yetiştiren ve komşularıyla barış içinde yaşayan Malakanlar bugün başka ülkelerde hayatlarını sürdürüyor.

Ancak bu topraklar onların ayak izlerini hâlâ taşıyor.

Çünkü bazı insanlar göç eder…

Ama bıraktıkları değerler kalır.

DOĞU GÜNEŞİ GAZETESİ – ÖZEL DOSYA